Nature and landscapes guidance

Natur a Thirweddau canllaw arfer da

Natur a Thirweddau canllaw arfer da

Mae'r canllaw yma i'ch helpu i gynllunio a chyflawni prosiectau sy'n ymwneud â gwaith neu weithgarwch sy'n gysylltiedig â chynefinoedd, rhywogaethau, tirweddau, daeareg neu'r ecosystemau y maen nhw yn rhan ohonynt.

Cyflwyniad

Mae'r DU yn parhau i weld dirywiadau sylweddol o ran amrywiaeth, ansawdd a maint ein tirweddau, cynefinoedd a rhywogaethau gwerthfawr, er ein bod yn dibynnu'n llwyr ar y buddiannau y mae natur yn eu rhoi i ni.  Dyma pam mae Cronfa Dreftadaeth y Loteri (CDL) yn ymrwymedig i wneud ein cymorth ar gyfer tirweddau a natur yn flaenoriaeth allweddol yn ein Fframwaith Cyllido Strategol cyfredol. 

Os hoffech ddarganfod mwy ynglŷn â sut mae cymorth CDL wedi helpu byd natur yn y gorffennol yna gweler ein gwaith ymchwil Beth mae CDL wedi'i wneud ar gyfer natur?

Cynllunio prosiectau natur a thirweddau

Os yw'ch prosiect yn cynnwys gwaith ar adeilad hanesyddol, parc cyhoeddus, gardd neu dirwedd, dylech gynnal arolygon ecolegol er mwyn canfod gwerth y safle presennol ar gyfer natur a rhywogaethau gwarchodedig penodol.  Gall bron pob prosiect a gyllidir gan CDL gael effeithiau cadarnhaol a negyddol ar natur tirweddau.  Rydym am sicrhau bod y prosiectau cyfalaf rydym yn eu cyllido yn creu enillion net ar gyfer natur pryd bynnag y bo'n bosibl, boed hynny drwy ddarparu clwydfannau ystlumod yn atig adeilad hanesyddol, drwy greu to gwyrdd, neu drwy ddiogelu a gwella cynefin presennol rhag cael ei golli yn ystod gwaith tirlunio neu adeiladu.

Mae rhai rhywogaethau megis moch daear ac ystlumod yn cael eu diogelu gan y gyfraith, yn yr un modd â rhai cynefinoedd, felly mae'n bwysig eich bod yn ymwybodol o'u bodolaeth a'u hanghenion drwy ymchwilio i'ch safle'n dda a chynnal neu gomisiynu arolygon ecolegol arbenigol. Mae'n bosibl y bydd angen trwyddedau neu gydsyniadau arbennig arnoch i gynnal unrhyw waith adeiladu neu dirlunio a allai effeithio ar rywogaethau gwarchodedig.

Natur fel ffocws eich prosiect

Rydym yn dymuno annog prosiectau a fydd yn helpu i atal colli treftadaeth naturiol, yn cefnogi ecosystemau iach a gweithredol, ac a fydd yn sefydlu rhwydweithiau ecolegol cydlynol er budd bywyd gwyllt a phobl fel ei gilydd.

Y prosiectau gorau yw'r rhai a fydd yn gwneud gwahaniaeth mesuradwy o ran gwarchod cynefinoedd a rhywogaethau a nodwyd gan arolygon fel rhai sydd mewn perygl, sydd o dan fygythiad neu'n wynebu difodiant.  Rydym yn awyddus i annog prosiectau a fydd yn helpu'n uniongyrchol i ehangu gwaith gwarchod cynefinoedd neu rywogaethau â blaenoriaeth Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth y DU ar raddfa leol a/neu genedlaethol.  Dylech sicrhau eich bod yn ymwybodol o unrhyw gynlluniau gweithredu bioamrywiaeth lleol neu genedlaethol sy'n effeithio ar eich ardal prosiect i sicrhau eich bod yn rhoi sylw i'r prif faterion a bygythiadau sydd wedi cael eu nodi. 

Yn aml, mae'n fuddiol dangos bod eich prosiect yn cael ei gefnogi a'i ystyried yn flaenoriaeth gan gyrff perthnasol megis fforwm bioamrywiaeth lleol, awdurdod lleol, Partneriaeth Natur Leol, corff statudol megis Treftadaeth Naturiol yr Alban neu Gyfoeth Naturiol Cymru, neu gan grŵp rhywogaeth neu gynefin arbenigol megis Buglife neu Gwarchod Gloÿnnod Byw. 

Prosiectau cynefinoedd

Y cam cyntaf wrth gynllunio eich prosiect yw ystyried yr hyn y dylid ei gynnwys yn eich cynnig. Dylech ystyried yn ofalus pa ddata o arolygon neu waith ymchwil sydd gennych eisoes neu y mae angen i chi ei gael; sut y dylid gwarchod, gwella, ehangu neu gysylltu'r cynefin ag eraill; pa rywogaethau yw'r prif flaenoriaethau; ac yn bwysicaf oll, sut y bydd y safle yn cael ei reoli a'i gynnal ar ôl cwblhau'r prosiect.

Rydym yn deall y gall gymryd llawer o flynyddoedd cyn i'r manteision o fuddsoddi mewn gwaith cadwraeth treftadaeth naturiol ymddangos, ond dylech ddangos i ni fod gennych gynllun a'r adnoddau i sicrhau y bydd y safle neu'r rhywogaeth yn cael ei monitro a'i rheoli er mwyn cyflawni canlyniadau'r prosiect. Mae dangos bod y buddsoddiad mewn cyfalaf naturiol wedi cael effaith ar ansawdd, dosbarthiad a maint y cynefin yn hanfodol, felly sicrhewch eich bod yn cofnodi'r safle cyn i'r gwaith ddechrau ac ar gyfnodau rheolaidd yn ystod y prosiect a thu hwnt.  Mae arolygon tir ac ecolegol, lluniau o'r awyr, mapiau defnydd tir, a thystiolaeth anecdotaidd i gyd yn offer defnyddiol i'w hystyried.

Rydym yn awyddus bod ein buddsoddiad mewn treftadaeth naturiol yn cael yr effaith fwyaf o ran gwarchod a gwella cynefinoedd sydd eisoes yn bodoli, felly mae'n bosibl y byddwch am ystyried prosiect sy'n gwella nifer o gynefinoedd presennol neu sy'n helpu i gyfuno cynefinoedd presennol â gwaith plannu newydd megis coetiroedd neu weunydd, neu â choridorau tirwedd megis gwrychoedd. Er ein bod yn gallu cyllido gwaith creu cynefinoedd hollol newydd, ein pryder mwyaf yw gwella ansawdd a gwydnwch cynefinoedd â blaenoriaeth sy’n bodoli eisoes drwy wella eu hansawdd a'u rheolaeth, a thrwy greu stribedi clustogi, drwy ehangu maint cynefinoedd neu drwy greu rhagor o gysylltiadau rhwng cynefinoedd cyfagos eraill. 

Prosiectau graddfa tirwedd a'r rheini sy’n cael eu cyflawni mewn safleoedd lluosog

Rydym yn gwybod bod gweithio ar draws ardaloedd ehangach yn llwyddiannus o ran gwneud cynefinoedd yn wytnach ac yn galluogi poblogaethau rhywogaethau i ehangu a symud os bydd yr amgylchiadau'n newid.

Os ydych chi'n cynllunio prosiect a fydd yn cyflawni gwaith a/neu weithgareddau ar draws ardaloedd o dirwedd neu ardaloedd o dir nad ydynt yn ffinio â'i gilydd, dylech gynllunio cyflwyno Cynllun Gweithredu Ardal fel rhan o'ch cais ail rownd yn hytrach na chynlluniau cadwraeth, gweithgarwch a chynnal a chadw/rheoli ar wahân. 

Mae canllawiau ar wahân ar gyfer Cynlluniau Gweithredu Ardal ar gael ar ein gwefan.

Mae'n bwysig eich bod yn deall yn iawn nodweddion tirwedd yr ardal lle rydych chi'n bwriadu gweithio i sicrhau bod eich prosiect yn addas ar gyfer yr ardal leol. Er y bydd nodweddion y dirwedd yn newid dros amser, mae llawer o nodweddion tirwedd wedi goroesi am ganrifoedd megis coetiroedd hynafol, marciau cefnennau a rhychau erydr, neu lwybrau.

Cewch wybodaeth am asesu nodweddion tirwedd yma yn ein canllawiau Cynllun Gweithredu Ardal. Mae mapio nodweddion tirwedd a morlun erbyn hyn yn broses a ddeellir yn dda, ac mae cymorth arbenigol ar gael yn hawdd naill ai gan gyrff statudol megis Natural England neu Historic England, neu gan ymgynghorwyr arbenigol. Wrth ystyried nodweddion tirwedd, mae hefyd yn bwysig ystyried nid dim ond cynefinoedd a daeareg, ond hefyd treftadaeth adeiledig a diwylliannol. Wrth gynnig gwaith cadwraeth dros ardal o dirwedd, mae'n fuddiol ystyried yr ystod o nodweddion sy'n gwneud y dirwedd honno yn arbennig. Gall y rhain gynnwys patrymau caeau, bonciau, gwrychoedd, ffosydd a choetiroedd, yn ogystal â waliau, adeiladau, topograffeg, defnydd tir, archaeoleg, a thirweddau a ddyluniwyd megis gerddi ac aneddiadau. Os byddwch yn cynllunio gwneud newidiadau i nodweddion tirwedd ardal, efallai y byddwch am ddangos i ni sut y bydd y newidiadau o fudd ac na fyddant yn arwain at golli nodweddion neu asedau treftadaeth yr un mor werthfawr neu'u newid mewn modd andwyol.  Wrth ystyried nodwedd tirwedd dylech hefyd ystyried treftadaeth anghyffyrddadwy, er enghraifft, tafodieithoedd, traddodiadau, iaith, cerddoriaeth a chrefftau lleol.

Prosiectau rhywogaethau

Y ffordd orau o warchod rhywogaethau yw drwy warchod, adfer, ail-greu a gwella cynefinoedd. Mae darparu cynefin a reolir yn dda yn debygol o gynnal amrywiaeth ehangach o rywogaethau a bod yn fwy cynaliadwy yn yr hirdymor.

Fodd bynnag, mae rhai rhywogaethau penodol sydd bellach mewn cymaint o berygl, a'u dyfodol mor ansicr, fel bod angen ymyriad cadarnhaol unigol arnynt. Mae'r rhain yn rhywogaethau sy'n debygol o fod yn rhywogaethau â blaenoriaeth a nodir yng Nghynllun Gweithredu Bioamrywiaeth y DU neu a nodir mewn strategaethau bioamrywiaeth gwledydd unigol. Yn y gorffennol rydym wedi cefnogi prosiectau a oedd yn canolbwyntio ar adferiad y wiwer goch, cathod gwyllt yr Alban ac aderyn y pâl. Os gwneir cynnig am brosiect un rhywogaeth, mae'n syniad da i esbonio'n eglur pam mae’r dull hwn wedi cael ei ddefnyddio a darparu tystiolaeth ategol gref o ran yr angen. Mae darparu enghreifftiau o ble mae dulliau cadwraeth tebyg wedi cael eu treialu, a'u profi i fod yn llwyddiannus hefyd yn ddefnyddiol fel y gallwn asesu faint o risg sydd ynghlwm wrthynt. 

Mae angen gwneud achos amgylcheddol cryf ar gyfer unrhyw brosiect bob amser, gan gynnwys y rhai sy'n ymwneud ag ailgyflwyno rhywogaethau i'r DU, a bydd angen i'r prosiect gael ei gefnogi gan yr asiantaeth gwarchod natur berthnasol yn eich gwlad chi. Bydd angen i'r prosiect fodloni'r canllawiau a sefydlwyd gan y grŵp ailgyflwyno arbenigol, yr IUCN/SSC (www.iucnsscrsg.org/).

Pan fydd rhywogaeth newydd yn cael ei chyflwyno, mae’n hanfodol sicrhau bod cynefinoedd addas eisoes yn bodoli i gynnal y rhywogaeth yn yr hirdymor. Mae gan rai rhywogaethau werth economaidd yn eu rhinwedd eu hunain, yn enwedig pysgod megis eogiaid ac adar megis y betrisen lwyd. Bydd angen i geisiadau sy'n ymwneud â rhywogaethau hela neu'r rhai sydd â gwerth masnachol ddangos y bydd y fantais i'r cyhoedd a fydd yn dod yn eu sgil yn bwysicach o lawer nag unrhyw fantais breifat neu fasnachol i'r tirfeddiannwr neu'r grantî.

Prosiectau treftadaeth daearegol a daear

Mae'r DU yn adnabyddus am amrywiaeth ac arwyddocâd hanesyddol ei daeareg. Mae'r geoamrywiaeth a grëwyd gan hyn yn cynnwys creigiau, ffosilau, mwynau, ffurfiau tir, tirweddau, prosesau daearegol, a phriddoedd. Mae geoamrywiaeth wedi cael dylanwad mawr ar ein treftadaeth a'n bywydau.  Er enghraifft, mae daeareg wedi dylanwadu ar y lleoliadau y  gwnaethom adeiladu ein cestyll a'n trefi, lle roeddem yn tyfu ein cnydau neu'n plannu coetiroedd, a lle roeddem yn datblygu diwydiant, yn ogystal â chreu rhai o’n tirweddau mwyaf godidog. Serch hynny, mae llawer o bobl yn methu â chanfod y cysylltiad rhwng ein daeareg waelodol, ein defnydd tir presennol, a'r nodweddion tirwedd a welwn heddiw.

Rydym yn awyddus i weld rhagor o brosiectau sy'n canolbwyntio ar ddehongli ac esbonio ein treftadaeth ddaearegol, ar ddiogelu a gwella safleoedd daearegol pwysig, ac ar ymgysylltu â rhagor o bobl er mwyn iddynt fwynhau a deall ein geoamrywiaeth.

Cofnodidata ar gynefinoedd a/neu rywogaethau

Er mwyn rheoli cynefinoedd a rhywogaethau yn y dyfodol, mae'n rhaid bod data sylfaenol a chywir ar ddigonedd, iechyd a dosbarthiad rhywogaethau a chynefinoedd. Cynhelir y data presennol gan lawer o sefydliadau megis grwpiau rhywogaethau neu gynefinoedd arbenigol, awdurdodau lleol, a chanolfannau cofnodi lleol, yn ogystal â chyrff cenedlaethol megis asiantaethau statudol a'r Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol (NBN).

Mae CDL yn gofyn am brosiectau sy'n ymwneud â chasglu a chofnodi data am gynefinoedd a rhywogaethau i wneud y canlynol:

  • gwneud data yn fwy hygyrch i fwy o bobl
  • darparu amrediad eang o gyfleoedd gwirfoddoli a dysgu i bobl er mwyn nodi, arolygu a chofnodi rhywogaethau a chynefinoedd
  • darparu’r holl ddata am gynefinoedd a rhywogaethau, yn rhad ac am ddim, i ganolfannau cofnodi lleol ac i'r Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol (NBN) (gweler y nodyn isod)

Bydd llawer o brosiectau treftadaeth naturiol yn cynhyrchu deunydd digidol neu "allbynnau" megis ffotograffau digidol, lluniadau, dalennau data, gwefannau, neu apiau ffonau clyfar. Mae gennym ofynion penodol ar gyfer y fath allbynnau digidol, sydd wedi'u nodi yn ein telerau grant ac wedi'u hesbonio yn ein canllaw arfer da digidol.

Er mwyn darparu data ar gynefinoedd a rhywogaethau i'r NBN, dylai'r arsylwadau gydymffurfio â’r safonau ar gyfer ansawdd data a hygyrchedd fel y nodir gan yr NBN ar Atlas yr NBN  (www.nbnatlas.org). Mae'n rhaid i'r data hwn fod ar gael i'r cyhoedd ar y cydraniad a gymerwyd, yn amodol ar gyfyngiadau rhywogaethau sensitif. Mae nifer o ffyrdd o gyflawni hyn. Efallai y byddai'n well gan bartneriaid data Atlas yr NBN ddarparu setiau data yn uniongyrchol i Atlas yr NBN. Mae opsiynau eraill yn cynnwys drwy’r teclyn cofnodi ar-lein iRecord (www.brc.ac.uk/ irecord) neu gellir eu rhannu gyda'ch canolfan cofnodi amgylcheddol leol neu ranbarthol (www.alerc.org.uk) ar gyfer trosglwyddo ymlaen i Atlas yr NBN (www.nbn.org.uk). Os nad ydych yn sicr ynglŷn â'r ffordd orau ymlaen, cysylltwch â'r NBN yn uniongyrchol i drafod y llwybr darparu data mwyaf priodol. Mae'n rhaid i chi hefyd fodloni gofynion CDL ar gyfer allbynnau digidol.

Mae trwydded Creative Commons safonol CDL (CC BY-NC) yn caniatáu ac yn hybu defnyddio ac ailddefnyddio deunydd digidol, yn ddi-dâl, ar gyfer defnyddiau nad ydynt yn fasnachol. Rydym yn cydnabod y gall data a gynhyrchwyd o ganlyniad i arolwg ecolegol fod o ddiddordeb mawr i sefydliadau treftadaeth naturiol sy'n cymryd rhan mewn gwaith masnachol, megis asesiadau sydd wedi'u cynnal yn y swyddfa. Nid ydym yn bwriadu cyfyngu ar ddefnyddio data o dan yr amgylchiadau hyn, felly os gofynnwch i ni wneud eithriad i'n trwydded safonol ar gyfer eich data, rydym yn debygol o gytuno y gall gwybodaeth a roddir i ganolfan gofnodi leol yn yr NBN gael ei thrwyddedu o dan delerau trwydded Creative Commons CC BY, sy'n caniatáu defnydd masnachol pan geir priodoliad. Bydd angen i unrhyw allbynnau digidol o'ch prosiect nad ydynt yn cynnwys data ecolegol gael eu trwyddedu gyda'r drwydded safonol o hyd.

Gwybodaeth ynglŷn â safleoedd

Prosiectau sy'n ymwneud â chaffael tir

Gallwn ariannu prosiectau sy'n cynnwys prynu tir sy'n bwysig ar gyfer ei werth esthetig o safbwynt tirwedd, neu ar gyfer mynediad cyhoeddus corfforol, ar gyfer bioamrywiaeth a/neu geoamrywiaeth. Bydd angen i chi ystyried pam fod prynu'r tir yn llwyr yn hanfodol i'w warchodaeth yn yr hirdymor.  Efallai y byddwn yn gofyn i chi esbonio pa opsiynau eraill ar wahân i berchnogaeth lwyr sydd wedi cael eu hystyried a pham mae prynu'r tir yn cynnig y datrysiad gorau.

Darparu mynediad i safleoedd treftadaeth naturiol

Rydym wedi ymrwymo i sicrhau bod ein prosiectau i gyd yn cynnig mynediad ehangach i'r cyhoedd pryd bynnag y bydd hynny’n bosibl ac yn ymarferol. Gall y prosiectau rydym yn eu cefnogi gynnwys gwaith i wella mynediad llwybrau troed ar gyfer pob defnyddiwr, helpu i gysylltu llwybrau pellter hir a rhwydweithiau llwybrau beiciau, neu ddarparu mynediad newydd i ardaloedd a fu gynt yn gaeedig.

Yng Nghymru a Lloegr, mae Deddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000 yn darparu mynediad i'r cyhoedd i ardaloedd a elwir yn "dir mynediad". Mae'r Ddeddf hefyd yn galluogi tir i gael ei neilltuo’n wirfoddol er budd cyhoeddus am byth (neu dros gyfnod o brydles hir lle bo'n briodol). Mae hyn yn golygu y gall tirfeddianwyr a phrydleswyr hir neilltuo’r tir hwn ar gyfer mynediad am ddim i'r cyhoedd, hyd yn oed pan nad yw’r tir wedi’i fapio fel 'cefn gwlad agored' neu dir cyffredin cofrestredig.

Mae'r cyfle hwn i neilltuo'u tir yn wirfoddol ar gyfer mynediad i'r cyhoedd yn arbennig o berthnasol i gaffaeliadau tir posibl gyda chefnogaeth arian CDL. Bydd y parodrwydd i neilltuo'n wirfoddol tir a brynwyd gydag arian CDL yn cael ei ystyried mewn modd cadarnhaol. Nid yw neilltuo tir o dan Adran 16 o'r Ddeddf yn atal newid defnydd neu ddatblygiad, ond mae yn:

  • rhoi hawl mynediad cyfreithiol i’r cyhoedd i dir na fyddai fel arall wedi'i gynnwys gan Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy, megis coetir
  • sicrhau bod yr hawl mynediad yn parhau mewn grym hyd yn oed os bydd y tir yn newid perchennog
  • sicrhau bod yr hawl mynediad i dir neilltuedig, sydd wedi cael ei fapio fel cefn gwlad agored neu dir cyffredin cofrestredig, yn parhau, hyd yn oed os bydd y tir yn colli'r nodweddion hynny ar ryw adeg yn y dyfodol

Rydym yn deall y gall rhai cynefinoedd a rhywogaethau bregus gael eu difrodi neu eu haflonyddu gan fynediad corfforol a sŵn. Yn yr achos hwn, mae'n bosibl y byddwch am ystyried darparu gwahanol lefelau neu barthau mynediad i wahanol rannau o ardal prosiect. Efallai y bydd mynediad llawn i rai ardaloedd drwy gydol y flwyddyn, tra bydd rhai eraill yn aros ar gau yn ystod y tymor bridio neu nythu. Os byddwch o'r farn nad yw mynediad corfforol llawn yn addas, yna mae'n bosibl y byddwch am ystyried defnyddio ffurfiau eraill o fynediad i alluogi pobl i weld a gwerthfawrogi'r dreftadaeth, er enghraifft drwy ddefnyddio cuddfannau, camerâu o bell neu dechnolegau digidol eraill.

Gweithio ar dir preifat

Mae nifer o gynefinoedd a rhywogaethau â blaenoriaeth i'w canfod ar dir y mae unigolion preifat neu sefydliadau er elw yn berchen arno. Fodd bynnag, rydym yn derbyn ceisiadau ar gyfer prosiectau tirwedd a natur sydd ar dir cyhoeddus a thir a berchnogir yn breifat, ar yr amod fod y budd i'r cyhoedd yn fwy na'r elw preifat ar gyfer y tirfeddiannwr (tirfeddianwyr) unigol lle mae’r rhain yn unigolion preifat neu'n sefydliadau er elw.  Fodd bynnag, mae'n rhaid i’r prif ymgeisydd ar gyfer y prosiect fod yn sefydliad dielw neu'n gorff cyhoeddus os bydd eich cais am grant yn £100,000 neu'n fwy. 

Er mwyn cynnwys tir preifat, mae'n rhaid i’ch prosiect cyffredinol fodloni pob un o'r pedwar maen prawf isod:

  • bod â chraidd o gynefin â blaenoriaeth o ansawdd da neu gynnal poblogaeth sylweddol o rywogaethau â blaenoriaeth y gellir ymestyn o'u plith; mae'n rhaid bod y tir craidd hwn wedi’i ddynodi fel tir sydd o bwysigrwydd cenedlaethol, rhanbarthol, neu leol
  • gwella a/neu ehangu maint ac ansawdd y cynefin a fydd yn helpu i fodloni targedau cynefinoedd a rhywogaethau Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth y DU
  • cyfrannu at reoli'r ardal mewn modd cynaliadwy yn yr hirdymor
  • dangos dull strategol o warchod cynefin neu rywogaeth â blaenoriaeth

Hyd yn oed wrth weithio ar dir preifat, byddwn yn disgwyl bod rhywfaint o fynediad cyhoeddus yn cael ei ddarparu. Fodd bynnag, rydym hefyd yn derbyn egwyddor lefelau parthedig ar gyfer mynediad corfforol o fewn ardal eich prosiect a’r ffaith na fydd mynediad corfforol bob amser yn briodol neu'n ddymunol am resymau cadwraeth cynefin. Dylai fod mynediad cyhoeddus eisoes i'r tir yr ydych yn berchen arno, a gallai fod gennych hefyd rywfaint o seilwaith, fel llwybrau neu guddfannau, a all helpu i ehangu mynediad i’r cyhoedd. 

Safleoedd a rhywogaethau a warchodir

Mae rhai safleoedd treftadaeth naturiol a rhywogaethau unigol yn cael eu gwarchod o dan y gyfraith, er enghraifft Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) neu Ardaloedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Ngogledd Iwerddon. Mae hyn yn golygu y bydd rhaid i chi o bosibl dderbyn cydsyniad ar gyfer unrhyw waith a all gynnwys gwaith cadwraeth, gan ddefnyddio mathau penodol o beirianwaith neu drin rhywogaethau anifail penodol.  Bydd eich awdurdod lleol yn gallu dweud wrthych p'un a yw safle yn cael ei warchod, a gall asiantaethau cenedlaethol gynghori ynglŷn â rhywogaethau penodol sy'n cael eu gwarchod mewn modd arbennig.

Yn yr un modd, gall rhai ardaloedd o werth treftadaeth naturiol hefyd fod o bwysigrwydd archeolegol a gallant gael eu gwarchod fel henebion rhestredig, adeiladau rhestredig neu dirweddau cofrestredig. Bydd yr awdurdod lleol yn gallu rhoi gwybod i chi os bydd unrhyw un o'r dynodiadau hyn yn effeithio ar eich safle neu'ch prosiect a ph'un a fydd angen unrhyw fath o gydsyniad.

Prosiectau CDL a chynlluniau amaeth-amgylcheddol

Pan fydd cytundebau cynllun amaeth-amgylcheddol yn cyflawni rhan o ddibenion cymeradwy prosiect CDL, yna gall y taliadau a wnaed o ganlyniad i'r cytundebau hyn, ar y cyd â chyfraniad y tirfeddiannwr/ffermwr, gael eu cynnwys fel cyllid partneriaeth tuag at gost gyffredinol prosiect CDL.

Mae'n bwysig gwybod y dyddiad y cytunwyd arno ar gyfer dechrau'r gwaith amaeth-amgylcheddol a gyllidir yn hytrach na'r dyddiad y llofnodwyd y cytundeb amaeth-amgylcheddol. Er mwyn bod yn gymwys ar gyfer cyllid cyfatebol ar gyfer prosiect CDL, mae'n rhaid i'r dyddiad cychwyn ar gyfer y gwaith amaeth-amgylcheddol a gyllidir beidio â bod yn gynharach nag un flwyddyn cyn dyddiad cymeradwyo grant rownd gyntaf neu ail rownd CDL. Fodd bynnag, ni all taliad blynyddol y cynllun amaeth-amgylcheddol ar gyfer y flwyddyn honno cyn cael pas rownd gyntaf neu ail rownd gyfrif fel cyllid partneriaeth – dim ond y taliadau blynyddol a wnaed yn ystod oes y contract grant CDL a all gyfrif.

Os oes gennych gwestiynau ynglŷn â sut i ddefnyddio cyllid amaeth-amgylcheddol fel cyllid cyfatebol gofynnwch i'ch swyddfa CDL leol am fwy o fanylion a chyfeiriwch at ein Cwestiynau Cyffredin. 

Gwasanaethau ecosystem ym mhrosiectau CDL

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae'r sector treftadaeth naturiol wedi ceisio dod o hyd i ddull o esbonio'r ffyrdd mae pobl yn elwa ar yr amgylchedd naturiol a'r nwyddau a'r gwasanaethau mae'n eu darparu. Dogfen allweddol yw Asesiad Ecosystemau y Mileniwm (MEA) (2003), sydd wedi poblogeiddio'r cysyniad o wasanaethau ecosystem i egluro'r ffyrdd mae'r amgylchedd naturiol (ecosystemau) yn cynhyrchu nwyddau a gwasanaethau sy'n gwneud bywyd dynol yn bosibl ac sydd wrth wraidd lles dynol.

Yn 2011, cyhoeddodd y DU ei Asesiad Ecosystemau Cenedlaethol (UKNEA), a oedd yn cynnwys dadansoddiad helaeth o ecosystemau a gwasanaethau ecosystem y DU. Mae'r dull hwn bellach wedi dod yn rhan sylfaenol o bolisi amgylchedd naturiol ledled y DU. 

Mae'r dull ecosystemau yn gallu cynnig fframwaith tryloyw ond cymhleth sy'n galluogi gwell dealltwriaeth o effeithiau prosiectau, rhaglenni a pholisïau ar ecosystemau a'r gwasanaethau maent yn eu darparu.

Mae CDL yn croesawu prosiectau sydd am ddefnyddio terminoleg Asesiad Ecosystemau y Mileniwm i wahaniaethu rhwng y gwahanol fathau o wasanaethau ecosystem a'r nwyddau maent yn eu cynhyrchu, yn ogystal â dangos yr effeithiau cadarnhaol y gall prosiect a gyllidir gan CDL eu cael ar wasanaethau ecosystem. Oherwydd cymhlethdod yr iaith a natur newydd y wyddor, nid ydym yn disgwyl ac nid oes angen i brosiectau ddefnyddio terminoleg ecosystemau, ond mae'n bosibl y bydd prosiectau mwy o faint yn ei chael yn fuddiol o ran nodi buddiannau neu golledion.

Cymorth arbenigol

Os ydych yn grŵp cymunedol sy'n ystyried cynnal prosiect treftadaeth naturiol, mae'n bosibl y bydd angen cymorth arbenigol arnoch. Gallwch ddod o hyd i gymorth gan nifer o ffynonellau gan gynnwys eich awdurdod lleol, ymddiriedolaeth bywyd gwyllt eich gwlad neu'ch sir leol, grwpiau rhywogaethau neu gynefinoedd arbenigol megis Ymddiriedolaeth Adar Dŵr a Gwlyptiroedd, Cadwraeth Amffibiaid ac Ymlusgiaid, neu Plantlife.

Gall eich grŵp hefyd elwa ar hyfforddiant arbenigol mewn adnabyddiaeth fiolegol a thechnegau rheoli cadwraeth, felly cofiwch ofyn am gyllid i ddarparu hyfforddiant, cyngor arbenigol neu fentora, neu i hyrwyddo ymweliadau â safleoedd tebyg.  Mae'n hynod o hawdd difrodi cynefinoedd naturiol bregus, yn syml drwy fethu â gwerthfawrogi eu nodweddion penodol, clirio'r tir mewn modd gorfrwdfrydig, neu drwy ddefnyddio technegau rheoli nad ydynt yn gywir.

Mwy o wybodaeth ac adnoddau

Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol (NBN)

Mae'r NBN yn gweithredu Porth yr NBN, sy'n gweithredu fel storfa ar gyfer gwybodaeth bioamrywiaeth. Mae cofnodion unigol sy'n cynnwys planhigion, mamaliaid, adar ac anifeiliaid di-asgwrn-cefn yn cael eu storio ar Borth yr NBN ac yn cael eu harddangos ar fap o'r DU. Mae'n bartneriaeth sy'n ymwneud ag aelodau o bron pob sefydliad cadwraeth bywyd gwyllt yn y DU, y llywodraeth, ac asiantaethau'r gwahanol wledydd.

www.nbn.org.uk

Cyswllt Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad

Mae Cyswllt Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad yn gorff ymbarél, a'i ddiben yw dod â sefydliadau gwirfoddol at ei gilydd yn y DU er mwyn gwarchod a gwella bywyd gwyllt, y dirwedd a’r amgylchedd morol, a rhoi rhagor o gyfleoedd i fwynhau a gwerthfawrogi'r cefn gwlad mewn modd tawel.  Mae Cyswllt Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad wedi'i leoli yn Llundain ac yn canolbwyntio ar bolisïau a strategaethau'r llywodraeth yn Lloegr. 

www.wcl.org.uk

Mae dolenni eraill ym mhob gweinyddiaeth ddatganoledig.

Cyswllt Amgylchedd Gogledd Iwerddon

www.nienvironmentlink.org

Cyswllt Amgylchedd yr Alban

www.scotlink.org

Cyswllt Amgylchedd Cymru

http://www.waleslink.org/cy

Cymdeithas Frenhinol Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt (RSWT)

RSWT yw'r corff ymbarél ar gyfer y 47 o ymddiriedolaethau bywyd gwyllt ledled y DU. Maent yn helpu i gydlynu gweithgareddau ac ymgyrchoedd yr ymddiriedolaethau ar gyfer bywyd gwyllt yn y DU.

www.wildlifetrusts.org.uk

Y Gymdeithas Ddaearegol

Y Gymdeithas Ddaearegol yw cymdeithas genedlaethol y DU ar gyfer gwyddorau daear a'r corff proffesiynol ar gyfer Daearegwyr Siartredig.  Mae'r gymdeithas yn darparu ystod eang o wasanaethau cymorth proffesiynol a gwyddonol.

www.geolsoc.org.uk

 

Atodiad Maint
Download as PDF139.26 KB 139.26 KB