Cefnogi treftadaeth Gymreig yn yr Eisteddfod Genedlaethol 2026
Beth yw'r Eisteddfod?
Mae'n ŵyl ddiwylliannol fwyaf Ewrop ac yn falch o fod yn unigryw Gymreig. Bob blwyddyn mae'n newid lleoliad wrth iddi ddathlu iaith, treftadaeth a thraddodiadau Cymreig.
Mae'r gair 'Eisteddfod' yn golygu 'lle eistedd' (seating place), ac un o fomentau mwyaf eiconig yr ŵyl yw'r ddyfarnu blynyddol o’r Gadair farddol i fardd Gymraeg – traddodiad sy'n mynd yn ôl i'r 12fed ganrif.
Ond nid digwyddiad dros wythnos yn unig yw hi. Mae'r Eisteddfod yn dod â phobl at ei gilydd drwy gydol y flwyddyn drwy gerddoriaeth, barddoniaeth, celf a digwyddiadau cymunedol. Mae'n agored i bawb ac yn uno traddodiadau hynafol â diwylliant modern Cymru, o seremonïau’r 18fed ganrif i berfformiadau byw heddiw.
Yn dathlu 850 mlynedd o hanes a diwylliant
Cynhaliwyd yr Eisteddfod gyntaf a gofnodwyd gan yr Arglwydd Rhys ap Gruffydd yng Nghastell Aberteifi ym 1176.
Yn ôl yn 2015 achubwyd y castell diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol ac eleni dyfarnwyd £238,100 i Eisteddfod Genedlaethol Cymru i adrodd stori 850 mlynedd yr ŵyl.
Mae Prosiect 1176 yn archwilio arwyddocâd yr Eisteddfod wreiddiol drwy berfformiadau, creadigrwydd a chyfranogiad cymunedol. Bydd dod â phobl ynghyd i ddysgu am y bennod bwysig hon yn nhreftadaeth ddiwylliannol Cymru yn ei helpu i barhau i ysbrydoli cenedlaethau'r dyfodol.
Un o uchafbwyntiau'r prosiect yw pyped pum metr o daldra ysblennydd o'r Arglwydd Rhys ap Gruffydd, sydd wedi teithio o Dyddewi i Aberteifi.
Dan arweiniad Theatr Byd Bach, dechreuodd y bererindod yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi gan deithio drwy gymunedau gan gynnwys Cenarth, Castellnewydd Emlyn, Talgarreg, Llangrannog a Maenclochog. Cynhaliodd pob lleoliad berfformiadau yn dathlu treftadaeth leol ac etifeddiaeth barhaus yr Eisteddfod gyntaf.
Daeth i ben gyda dychweliad yr Arglwydd Rhys i Gastell Aberteifi am ddiwrnod llawn o berfformiadau, cerddoriaeth, barddoniaeth a gweithgareddau teuluol.
Nawr mae'r pyped ar ei ffordd i Faes yr Eisteddfod lle bydd yn rhannu ei stori gyda miloedd o fynychwyr o 1–8 Awst 2026.
Cwrdd â'r Gronfa Treftadaeth
Byddwn ni hefyd yn ymuno â'r dathliadau Eisteddfod yn Llantwd.
Drwy gydol yr wythnos byddwn yn rhannu'r cyfleoedd ariannu sydd ar gael ac yn cysylltu â sefydliadau a chymunedau rydym wedi'u cefnogi dros y blynyddoedd gan gynnwys:
Ers 1994, rydyn ni wedi dyfarnu dros £600m o arian y Loteri Genedlaethol a chyllid arall i 3,600 o brosiectau yng Nghymru. Mynnwch fwy o wybodaeth am y prosiectau treftadaeth y mae ein grantiau wedi helpu i'w gwireddu.
